ANIN YAZARI: ADALET AĞAOĞLU

Temel Demirer

ANIN YAZARI: ADALET AĞAOĞLU

“Kişi, sorabilmek

için okumalıdır.”[1]

 

Önceleri, “Allah’a inanmıyorum, cenaze istemem. Beni yakın, küllerim savrulsun,” diyen Adalet Ağaoğlu, “Yaşamaktan çok sıkılmıştı, uzun yaşamı boyunca çektiklerinden, gördüklerinden de son röportajında ‘Keşke dünyanın bu hâlini görmeseydim,’ diyecek kadar”…[2]

Tedavi gördüğü hastanede, çoklu organ yetmezliğinden hayatını kaybetti. Cenazesi, vasiyeti üzerine Boğaziçi Üniversitesi’nden uğurlanıp, 15 Temmuz 2020’de Ankara’da Kocatepe Camisi’nde öğle namazı sonrası kılınan namaz ardından Cebeci Asri Mezarlığı’nda toprağa verildi.

“Ölmeye yatıyorum, eğer bir sonsuzluk varsa; sonsuzluk olmak istiyorum. İsmi anılmayan, gözleri görmeyen, yaşamayan bir sonsuzluk,”[3] deyişiyle ile son yolculuğu arasındaki fark yaşamının özeti gibiydi.

Kolay mı? Çok önceleri, “Birer Judas mı olmak istiyoruz, yoksa çoktan beri birer Judas mıyız? ‘Peygamber’ inkârcıları mı? İhanet kolcuları mı yoksa?”[4] paradoksu ile dillendirdiği bu muydu yoksa? 

Veya Can Yücel’in, Adalet Ağaoğlu için, “Sen Türkiye’nin en güzel kazasısın,” demiş olması “tesadüf” müydü?

* * * * *

23 Ekim 1929’da Nallıhan’da dünyaya geldi. Babası Mustafa Sümer, çok sonraları açıkladığı üzere Hafız’dı. (Bunu niye saklamıştı ki?)

İlköğrenimi sonrasında 1938’de ailesi ile birlikte Ankara’ya taşındı. Ortaöğrenimini Ankara Kız Lisesi’nde tamamlayıp, 1950’de Ankara Üniversitesi DTCF’nin Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden mezun oldu.

Edebiyata ilgisi lise yaşamında şiirlerle başladı. Daha sonra oyun yazarlığına yöneldi. Yazarlığa 1946’da Ulus Gazetesi’nde tiyatro eleştirileriyle başladı.[5] 1948-1950 kesitinde ‘Kaynak Dergisi’nde şiirleri yayımlandı.

1951-1970 döneminde TRT’de çalıştı. İlk radyo oyunu “Aşk Şarkısı”nı Ankara Radyosu’nda göreve başladığı yıl yazdı. Radyo’da çalışırken tiyatro oyuncusu ve yönetmen dört arkadaşı ile birlikte ‘Meydan Sahnesi’ni kurup, Meydan Sahne Dergisi’ni çıkardı. 

1953’de tiyatro konusunda uzmanlaşmak için Paris’e gitti. 

1954’de Halim Ağaoğlu ile evlenip, yazarlığını sürdürdü. 

TRT’nin özerkliğinin ihlâl edilmesine karşı TRT’den 1970’te istifa edip, o günden sonra yazarlıktan başka bir işle uğraşmadı. Edebiyat yaşamında ‘Remüs Tealada’ ve ‘Parker Quinck’ gibi takma adlar kullanmıştı.

İlk romanı ‘Ölmeye Yatmak’, 1973’te yayımlandı. ‘Ölmeye Yatmak’, daha sonra yazdığı ‘Bir Düğün Gecesi’ (1979) ve ‘Hayır’ (1989) adlı romanlarla bir üçleme oluşturdu ve birçok ödül kazandı. ‘Bir Düğün Gecesi’ ve ‘Hayır’ romanları yayımlanır yayımlanmaz, ikinci romanı olan ‘Fikrimin İnce Gülü’, dördüncü basımında toplatıldı. ‘Fikrimin İnce Gülü’ romanı hakkında, “Askeri kuvvetleri tahkir ve tezyif (küçük düşürmek)” suçlamasıyla hakkında 1981’de dava açıldı ve iki yıl süren davanın ardından aklandı. ‘Düğün Gecesi’ ise soruşturma aşamasında kaldı.

14 Temmuz 2020’de hayatını kaybetti.

* * * * *

“Kelimelerin Zarif Efendisi” diye betimlenen ya da Çetin Altan’ın, “Ve bendenizin en sevip saydığım adalet de, Adalet Ağaoğlu’dur,” dediği yazarı -yine ona ait- “Ruh Üşümesi”[6] tamlaması anlatır kanımca…

“Samimiyetten yoksun, yapmacık bir yazar” eleştirilerinden; 24-25 Ekim 2014’de İstanbul Bilgi Üniversitesi’ndeki 85. doğum günü kutlamalarında “Türkiye’nin Dert Dinleme Uzmanı” güzellemesine uzanan geniş yelpazede nereye yerleştirileceği bir hayli tartışmalı olan Adalet Ağaoğlu için Yalçın Küçük de, “… ‘Ölmeye Yatmak’ı acaba gerçekten Adalet mi yazdı; bilemiyorum? Çünkü Adalet’le hiç âlâkası yok!”[7] der…

Tartışmalı bir kişilik ve kalem olarak “Adalet Ağaoğlu, oyunlarıyla, romanlarıyla, öyküleriyle bize bizi anlattı. Düşünceyi ve söyleyeceği sözü edebiyatın gücüyle ve büyüsüyle bize sundu”[8] ya da “O hiç kimseye özenmeden yazmış, kendini özgür iradesiyle var ederek aramızdan ayrılıp sonsuzluğa ermiştir,”[9] türünde şeyler söylense de, yazdıklarında William Faulkner etkileri ile Fyodor Dostoyevski esini taşır.

Ayrıca da ‘Bir Düğün Gecesi’[10] ile Aldous Huxley’in ‘Ses Sese Karşı’[11] romanı tesadüf ol(a)mayacak kadar benzerlik taşımaktadır; Burhan Günel’in, Şubat 1981 tarihli Yazko Edebiyat Dergisi’nde ifşa ettiği üzere!

Bir de politik şeceresi vardır ki, en yakınları bile durumu şöyle idare etmeye çalışırlar:

“Adalet Ağaoğlu’nu yitirdik. Ülkemizin Cumhuriyet döneminde yetişen öncü kadın aydınların en önemlilerindendi… 1969’da Ankara Devlet Tiyatrosu’nda sahnelenen ‘Tombala’ oyununu tanıtırken şöyle yazmıştı: ‘Arada bir dönüp de günlük yaşayışınızı bir yabancı gözüyle seyrettiğiniz olur mu? Ben bunu sık sık yaparım. Her seferinde de sonuç hiç de iç açıcı değildir.’ ‘Özeleştiri’sini açık yüreklilikle dile getiren yazar bu aşamada henüz 40 yaşındadır.”[12]

Yani ‘Tombala’daki satırlarıyla, sonraki vahim yanılgılarını daha 40 yaşında “affetirivermiş”tir!

* * * * *

Romanları, öyküleri ve oyunlarıyla coğrafyamızın belirli toplumsal-politik dönemlerinin nabzını tutma gayretindeki Adalet Ağaoğlu’nun romanlarını yakın tarihi anlamak açısından önemseyenler de vardır. 

Boğaziçi Üniversitesi’nce fahri doktora ile taltif edilen Onu, “Türkiye’yi anlatan duygusal/romantik yazar” olarak tanımlayanların unuttuğu; belki romancı olsa da, asla öngörülü kanaat önderi olmadığıydı.

Hakkında “İyi romancıydı ama kötü aydındı” veya “Yazar olmak ayrı, aydın olmak ayrı” dedirten Onun için yazabilmeyi üç alt başlıklı toplamak gerekir: i) Tiyatroya katkısı, ii) edebiyata etkileri ve iii) siyasi düşünceleri…

Ve elbette en netameli alan “iii” başlıkken; bu da yazdıklarını -dönemsel olarak- doğrudan etkiler.

Kitaplarında kullandığı dilin ahengi ve o kitaplardaki kadın kahramanları yanında muhalif duruşu ile toplumsal olayların insan psikolojisi, sosyal ilişkiler üzerindeki izdüşümlerini anlatan yazar; ‘Hayır’da[13] sıradan çıkar ilişkilerine karşı yalnızlık/ ölüm pahasına direnebilmeyi, ‘Ölmeye Yatmak’,[14] ‘Fikrimin İnce Gülü’,[15] ‘Bir Düğün Gecesi’nde[16] sol cenahın yaşamını, özeleştiri ihtiyacını anlattı.

Aslı sorulursa Adalet Ağaoğlu’nun romanlarında genellikle geçmişle bir hesaplaşma vardır. Bu sorgulama kimi zaman geçmişte yaşanan siyasi olayların üzerinden, kimi zaman ise roman kahramanlarının kimliği üzerinden yapılmaktadır. 

O romanlarında, roman kahramanlarının belli bir zaman dilimi üzerindeki olaylarına yoğunlaşmayı önemsemiş ve kurgusu buna göre biçimlendirmiştir. 

Örneğin ilk kitabı ‘Ölmeye Yatmak’, Cumhuriyet’in ilk yıllarında bir Anadolu kasabasında ilkokula başlayan bir gurup çocuğun öyküsüdür. Romanın anlatıcısı ve başkahramanı ‘Doçent Aysel’ bu çocuklardan en önemlisidir. İntihar etmeye karar vermiştir. Romanda geriye gidip gelmelerle kesit kesit çocukların hikâyeleri anlatılmaktadır. Cumhuriyetin 30 yıllık dönemi intihar için yatakta geçen kısa bir zaman dilimi içinde irdelenmektedir. 

İkinci romanı ise ‘Fikrimin İnce Gülü’dür. Bu romanda işçi olarak Almanya’ya çalışmaya giden bir insan konu edilmiştir. Yapıtlarında zaman olarak geriye dönüşler yoğundur. Netice olarak insanların yaşadıkları hayal kırıklıklarını anlatmaktadır. 

‘Bir Düğün Gecesi’ ve ‘Hayır’ başlıklı yapıtları ilk yazdığı romanın devamı niteliğindeydi. Yazar bu üç romanına ‘Dar Zamanlar Üçlemesi’ adını vermiştir. Bu üç roman ülkemizdeki uzun bir zaman süreci içinde geçse de ana temaları çok kısa ve dar bir zaman sürecinde gerçekleşmektedir. Zaman geriye dönüşlerle genişletilmiş ve ülkenin o günlerdeki ekonomik ve politik sorunlarını ortaya çıkarabilmiştir. 

Onun yazıncılığı konusunda en önemli tespitlerden birisini, “Anın romanını yazan kadın”[17] betimlemesiyle Ece Karaağaç yapmıştır.

* * * * *

Tiyatro, roman, hikâye, deneme, hatıra ve mektup gibi edebiyatın hemen hemen alanında eser verip, “çok yönlü bir yazar” olarak betimlenen Adalet Ağaoğlu, da daha çok romanlarıyla öne çıkmıştı. 

Onun için yazma eylemi, “Yazmak nedir peki? Başka bir yer, başka bir hayat ‘icat etmek’ değil mi? Sıkan bir gömleği yırtıp atmak gibi, sınırların dışına atlamak değil mi?”[18] biçiminde anlattığı gibi başka dünya icat etmekti 

Yapıtlarında psikolojik ve toplumsal kurumların baskısına maruz kalan insanların yaşadıklarını, dayatılan değer(sizlik)lere boyun eğmek zorunda bırakılışlarını, aile-birey ilişkisini sergiler. Korku, ölüm, barış, kadın-erkek ilişkisi, özveri aşk, yaşlılık, gençlik, başkaldırı, özgürlük, vb. gibi temalar, yazarın güncel kaygılarıyla, dünyaya bakışıyla, toplumsal gelişmelerle iç içe ele alınır.[19] 

Doğan Hızlan’ın “Yeniliğin ve her yenilikçinin başaramadığı mükemmeliyetçiliğin de temsilcisidir,” diye formüle ettiği tarzıyla Ona göre, önemli olan en kısa sürenin anlatımını (Ağaoğlu bu kısa süreyi “an” olarak görür.) gerçekleştirmektir. “Roman, hiçbir edebiyat türünde olmadığı kadar hayata bağlıdır, onu anlatır,” anlayışıyla hareket eden yazar farklı tekniklerle okurunun karşısına çıkar. 

Bu doğrultuda ‘Yaz Sonu’[20] (1980) romanında, öncekilerden farklı olarak postmodern tekniklere yönelir. Zaman, anlatıcı, mekân unsurlarında değişiklikler yaparak, üstkurmacaya yönelmiştir. Tüm bunlar yazarın teknik açıdan yeniliğe gittiğini göstermekle birlikte eseri de özgün kılan postmodern özellikler olarak değerlendirilmiştir.[21]

Özetle ‘Yaz Sonu’ ile modernist çizgiden postmodern çizgiye kayan Adalet Ağaoğlu, sürekli bir arayış içerisinde olmuştur. “Ağaoğlu romanlarında olduğu gibi hikâyelerinde de aksiyonu olabildiğince azaltmış olan bir yazardır. Dört hikâye kitabının ilk ikisinde gerçekçi çizgi egemen iken üçüncüsünün geçiş, dördüncüsünün ise modernist yer yer postmodernist ögelerle bezeli olduğunu söylemek mümkündür.”[22]

* * * * *

Yazdığı romanlarda “psikanalitik bir bakış”tan söz edilebilirken; kimilerine göre, “En iyi iki romanı ‘Yaz Sonu’[23] ile ‘Hayır’dır”; başkaları da “Dar Zamanlar Üçlemesi (‘Ölmeye Yatmak’, ‘Bir Düğün Gecesi’, ‘Hayır’)” derler.

‘Ölmeye Yatmak’, ‘Bir Düğün Gecesi’ ve ‘Hayır’... Bu üçleme, Türkiye’yi, bireysel ve toplumsal alanda irdeler... Cumhuriyet kuşağının aydınları... Bilinçlenmeleri, sorgulamaları, birbirlerini etkilemeleri... Kadının özgürleşme çabası... Kadın olmakla aydın olmak; Batı değerleriyle geleneksel ideoloji çelişkisi... Toplum baskısı... Çok katmanlı kültürel karmaşa... Ve aydının kendiyle hesaplaşması... 

 ‘Dar Zamanlar’ üçlemesi ile Cumhuriyet sonrasından 1980’lere kadar uzanan süreci, tarihsel ve sosyolojik saptamalar eşliğinde ‘Aysel Dereli’ kimliği üzerinden anlatırken; romanlarında Berna Moran’ın “bağımsız iç konuşma” olarak tanımladığı olayları dışarıdan anlatan, üçüncü tekil şahsı devre dışı bırakıp, iç monologlara yönelen bir teknik benimsemiştir. 

Ancak bunları ne kadar abartısız yapabildiği şaibelidir. Örneğin ‘Bir Düğün Gecesi’nde Tezel’in resim sergisini basıp, yaptıklarının “sosyalist sanat” olmadığı için de resimlerine hakaretler ederek, ressam Tezel’e şamar atan “devrimci”ler zorlaması gibi!

Ya da “Çoğumuz, çağımızın bilincinde olarak, devrimci sanat yapmak istiyor, fakat onu ya sloganlaştırıyor, böylece estetik düzeyi ihmal ediyorduk, ya da, salt estetiğe yaslanmak, toplumun, daha da önemlisi çağın bizden beklediği, dolaylı da olsa, fonksiyonel, değiştirici, birikim ve gerilim sağlayıcı bir işten uzak duruyor, elden kaysa kırılacak güzel süs eşyaları yapıyorduk,” satırlarındaki abartılı “hüküm”ler benzeri! 

Burada durup Albert Einstein’ın, “Yazar, sanatını büyük yapan şu iki görevi yüklenmelidir; gerçeği ve özgürlüğü,” saptamasının altını çizerek anımsatalım: Gerçekliğin edebiyat yapıtında temsili, tasviri, yeniden sunumu edebiyat incelemelerinin temel konusu olmuştur. Aristoteles ve Platon’dan bu yana sanat/ edebiyat/ gerçeklik ilişkisi tartışılmışken;[24] Füsun Akatlı’nın “Latife Tekin üzerine: Henüz farkında olmadığı iki meselesi daha var sırada: Bir; roman yazmak bir terapi yöntemi değildir, onu yayımlamak hiç. İki; yazar olma sorumluluğu diye bir şey vardır. Bu ‘şey’ yumurta küfesi değildir,”[25] satırları; yer yer Adalet Ağaoğlu içinde geçerli olabilir mi?

* * * * *

“Yazar, kendi çaresizliğini yazamaz. Başkalarını yazması da bundandır,” itirafıyla Aysel’e, “İntihar etmeyeceksek içelim bari!”[26] dedirtmesi yanında; “Bu kaçıncı sonbahar, kimsenin kimseyi ısıtmadığı,”[27] vurgulu yalnızlığıyla ekliyordu Adalet Ağaoğlu:

“Ama şuramda bir bulantı. Gitmiyor, geçmiyor. İnsanlar arasında durmadan mikrop gibi yayılan bir hastalığın bulantısı bu. Kuşku ve güvensizlik. Bunları böyle düşünmek zorunda kalışım. Yoklaya yoklaya yaklaşmak herkese. Şu anlamda ya da bu anlamda...”

“Hiçbirimiz bu kan ve çürümüşlük kokusunun yatak odalarımıza kadar dağıldığının, sevişmelerimizin içine sızdığının, o sevişmeleri doğrayıp pörsüttüğünün bilincinde değildik…”[28]

Tüm bunlar “Kitaplarla aramda daha sahici bir kan dolaşımı bulunduğunu hissediyorum. Diri bir doğa benim için ölüyken, bir nesne, işte şu sayfalar, birbirini izleyen kelimeler, şu kitap capcanlı. Sanki soluk alıp verişim kitap sayfalarını çevirip durmama, okumama bağlı,” satırlarının sahibi Onun bir tür itirafı mıydı yoksa?

“Kendimi dinliyorum. Ne öfke ne sevda. Hiçbir şey yok. Karışık bir yürek. Ortada neler olup bittiğini ayırt edemiyorum,” diyen Adalet Ağaoğlu doğru söylemiş: “Parçalanmış değerler karşısında hayatla uyum sağlamak ikiyüzlülüktür.” “Yürümeyenin pabuçları da paçası da temiz kalır.” 

İyi de Janus’luğunu veya yürümediğini fark etmeyen, yani “Yitirilen inançların yerine, durum zorluyor diye, acilen yarım yırtık yeni inançlar koyuveriyorsan, utanmamak için, salt utanmamak için yeni inançlar edinmişsin gibi dört dönüyorsan ortalıkta, daha çok utançlar yaşarsın,” satırlarının sahibi Adalet Ağaoğlu’nun “Yetmez ama evet”çiliğine ne demeli?

Bu çerçevede “Devrimcilik, toplumculuk, sanat, sanatçılar… Hepsinin bu derece yozlaşmış olabileceğine inanamıyorum. İnsanlığını zaten yitirmiş tutuculardan, tek hedefleri çıkarları olan sağcılardan söz etmiyorum,” palavrasına sarılan Onun, “Yeni bir yanlışa katlanabilirim, ama eskisine hayır,” saptaması bir bakıma politik yalpalamalarının “bahanesi”dir. 

* * * * *

Geldik “politik” bağlama…

Öncelikle Ömer Madra’nın “Ömür boyu devrimci bir hezarfendi Adalet Ağaoğlu”[29] saptamasının -en hafif deyişle- asılsız olduğunu belirterek başlayalım.

“Yetmez ama evetçi değil, direkt evetçiydim,” diyerek düşüncesini tanımlayan ve sonraki yıllarda pişmanlığını dile getiren Ağaoğlu, (iptida Kemalist ahirde ise) bir liberaldir. 

“Kendime gülüyorum da, geçip gidemiyorum,”[30] diyen O; Solun dünya ve insanlık için verdiği mücadeleyi küçümser ve Suriye’ye emperyalist müdahaleye Orhan Pamuk ile -dolaylı da olsa!- omuz verir.[31] 

Balçiçek İlter ile 2012’deki söyleşisinde, “Başbakan’a yeni anayasa sözünü tutmadığı için kızgın olduğunu belirten Adalet Ağaoğlu, “O zamana dönseydiniz yine “evet” oyu verir miydiniz?” sorusuna, “Şimdi başka şeyler biliyorum. O zaman bunları bilmeden evet demiştim. Başbakan millete bir söz vermişti. O sözün yalan olduğunu düşünmedim. Meğer yalanmış. Anayasa sözünü de meğer lider olmak için vermiş,” yanıtını vermişti.

Bakmayın siz Onun , “12 Eylül referandumunda evet dediğim için pişmanım, enayilik etmişim,”[32] demesine veya “Yeni başbakan gelmiş ‘1982 anayasası değişecek’ diyor. Ben ilk defa bir başbakandan böyle bir laf duymuşum. ‘Millet yapacak yeni anayasayı’ diyor. Öyle de karizmatik bir hâli var ki inandırıyor insanı. TİP’i nasıl desteklediysem bunu da öyle destekledim. Anayasa toplantılarına gittim, çalışma grubuna kendim müracaat ettim. Katıldım toplantılara, bir de yumurta yedim. Fakat yavaş yavaş umudum kesildi. Demokrasi, açılım diyor. İki adım gidiyor sonra tekrar vesayetin dümenine giriyor. Kopamıyorlar bir türlü,” türünden ucuz “gerekçe”sine!

Ağaoğlu’nun böyle bir lüksü ol(a)mazdı; hele “Evet” dediklerinin sekiz yıllık icraatı da ortadayken!

Kaldı ki aydınların görevi her şart ve durumda haksızlık ve hukuksuzluklara karşı çıkmak; öncelikli olarak insanı insan yapan değerleri savunmak ve desteklemek değil mi?

Hâlâ, “Hata yaptığını söyleme erdemine sahip bir kişi” mi dediniz? Unutmayın günah çıkarmak da yetmiyor bazen!

Ayrıca “Beş yaşındaydım. Bostanda, otlar arasında korkunç güzellikte bir çiçek gördüm. Hiç görmediğim belki de hiç görmediğim için bana göre güzel olan bir çiçek. Dokunmak istedim. Değmek. Cennet bahçelerinin o hiç görülmemiş çiçeğine elimi sürmek. Uzattım elimi. Bir acıyla haykırdım sonra. Çiçek değilmiş. Zehirli bir hayvanmış. Parmağımı yardılar. Kanımı akıttılar. Beklenmedik hiç umulmadık bir acı. Zehirli bir hayvanın sokmasından binlerce milyonlarca kat dayanılmazlıkta. Hayvanın sokmasına ağladığımı, bu can acısından haykırdığımı sanıyorlar. Yanılmış olmanın acısını anlamıyorlar. Hiç umulmadık bir anda yanılmış olmanın acısını… Bundaki dayanılmazlığı...”[33] ‘Ölmeye Yatmak’ta böyle anlatmıştı Adalet Ağaoğlu; Erdoğan yanılgısını çok önceden ifade edercesine…

Özetle “Adalet Ağaoğlu, her mikrofon tutana Erdoğan rejiminin kendilerini nasıl aldattığını anlatıyor birkaç zamandır. Günah çıkarmaktan hoşlanıyor. Kolay kandırıldığının dışında anlatacak bir hikâyesi kalmadığı anlaşılıyor. Yazık.

Soralım: Sosyalistlerimiz ve komünistlerimiz de mi Adalet Hanım’ı aldatmıştı? Yani Adalet Ağaoğlu, belki ömrünün en temiz döneminde, Behice Boran gibi-sonu nasıl biterse bitsin- dirençli bir komünistin öncülüğünde, Kemal Özer ve Ruhi Su gibi tescilli komünistlerle ve tabii Yalçın Küçük’ün desteğiyle, TİP’in “alternatif plan” çalışmalarına katılmamış mıydı? 70’lerin ikinci yarısında partinin kültür bürosu toplantılarında yer almamış mıydı? Yok muydu? O zaman kim kimi kandırmıştı?”[34]

Kaldı ki tarihi yanılgılarla bezeli yazar, 2005’de İnsan Hakları Derneği’nden, “Bölücü olmak suçlaması”yla ayrılırken, kurumu “Kürtlerin bir oluşumu” olmakla itham etmişti.

Bu arada dönemin Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün edebiyatçılara verdiği ‘Çankaya Sofrası Yemeği’ne Hilmi Yavuz, Elif Şafak, Selim İleri, Doğan Hızlan ve Rasim Özdenören ile birlikte katılmıştı ve İleri’yle küslüğünü Gül’ün verdiği yemekle sonlandırmıştı!

Gül’ün yemeğine katıldığı için eleştirilen Adalet Ağaoğlu, “Seçilmiş cumhurbaşkanı’nın yemeğine gitmeseydim, nüfus kâğıdımı yırtardım,” derken; İslâm’ın Cumhuriyet’ten beri küçümsendiğini belirtip, ‘Star’dan Erdinç Akkoyunlu’ya “Babasının hafız olduğunu söylemeye utandığı” dönemleri anlatıp ekledi: “1960’ta da ‘ordu millet el ele’ diyenlerdendim...”

Sonra banka reklamlarında da boy gösterdi; 12 Haziran 2011 seçimlerinde AKP’yi destekledi.

Ve Erendiz Atasü’ye, “1993 Sivas aydın katliamının ertesinde Adalet Hanım’ın gösterdiği ürpertici duyarsızlık, hâlâ kalbime saplanmış bir bıçak gibi beni yaralıyor ve kaybından duyduğum acıyı büsbütün derinleştiriyor,”[35] dedirtti…

* * * * *

Son röportajında, “Bu kadar uzun yaşamak istemezdim, kendimden sıkıldım,”[36] diyen Adalet Ağaoğlu’nun ölümü egemen medyada 15 saniyelik bir haber olabildi…

Onun ayrılığına dair yine de Cemal Süreya’vari, “Her ölüm erken ölümdür,” dememek ya da kendisi tutamamış olsa da, biz(ler)e yadigar bıraktığı satırları unutmak mümkün mü?

“Sanatçının görevi, gerçeği nesnelliği ile ortaya koyarken kurtuluşu sezdirmek, var olan düzenin sürekliliğinden insanları kuşkuya düşürmektir.”

“Ortak yol: Baskıya, zulme, şiddete karşı elinin emeği alnının teriyle daha temiz bir yarının yolu.”

“Her durumda özgür kimliğimizi koruyabilmek ancak edimle söylenebilecek şu tek ve son söze bağlı: Hayır...”[37]

 

10 Ağustos 2020 13:45:54, Çeşme Köyü.

 

N O T L A R

[*] İnsancıl Dergisi, No:362, Eylül 2020…

[1] Franz Kafka.

[2] Yazgülü Aldoğan, “Çok Sevdik, Çok Kırıldık Ama Hiç Vazgeçmedik”, Cumhuriyet, 15 Temmuz 2020, s.14.

[3] Adalet Ağaoğlu, Ölmeye Yatmak, Everest Yay., 2014.

[4] Adalet Ağaoğlu, Damla Damla Günler, Alkım Yay., 2004, s.127.

[5] Yüksel Topaloğlu, Adalet Ağaoğlu’nun İlk Romanları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Edirne: Trakya Üniversitesi, 1999, s.51.

[6] Adalet Ağaoğlu, Ruh Üşümesi, Everest Yay., 2015.

[7] Yalçın Küçük, Tenkit (Materyalist Gözlerimle Yazarlarımız), Yayına Haz: B. Sadık Albayrak-Okan İrtem, Tekin Yayınevi, 2016.

[8] Zeynep Oral, “Adaletsiz Ülkenin Adalet’i...”, Cumhuriyet, 16 Temmuz 2020, s.14.

[9] Adnan Binyazar, “Adalet Ağaoğlu”, Cumhuriyet, 17 Temmuz 2020, s.13.

[10] Adalet Ağaoğlu, Bir Düğün Gecesi, Everest Yay., 2014.

[11] Aldous Huxley, Ses Sese Karşı, çev: Mina Urgan, İletişim Yay., 2015.

[12] Ayşegül Yüksel, “Adalet Ağaoğlu’nun Ardından”, Cumhuriyet, 21 Temmuz 2020, s.14.

[13] Adalet Ağaoğlu, Hayır, Everest Yay., 2014.

[14] Adalet Ağaoğlu, Ölmeye Yatmak, Everest Yay., 2014.

[15] Adalet Ağaoğlu, Fikrimin İnce Gülü, Everest Yay., 2014.

[16] Adalet Ağaoğlu, Bir Düğün Gecesi, Everest Yay., 2014.

[17] https://listelist.com/adalet-agaoglu-kimdir/

[18] Feridun Andaç, Adalet Ağaoğlu Kitabı-”Sen Türkiye’nin En Güzel Kazasısın”, İş Bankası Kültür Yay., 2005, s.121.

[19] Murat Yalçın (Ed.), “Ağaoğlu, Adalet”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, Cilt: 1, Yapı Kredi Yay., 2010, s.19.

[20] Adalet Ağaoğlu, Yaz Sonu, Everest Yay., 2014.

[21] Dilek Doltaş, Postmodernizm Tartışmalar ve Uygulamalar, Telos Yay., 1999 ve Yıldız Ecevit, Türk Romanında Postmodernist Açılımlar, İletişim Yay., 2002.

[22] Seyit Battal Uğurlu, Adalet Ağaoğlu’nun Hayatı, Roman ve Hikâyeleri Üzerine Bir Araştırma, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi, 2003, s.698.

[23] Adalet Ağaoğlu, Yaz Sonu, Everest Yay., 2014.

[24] Erich Auerbach, Mimesis, Batı Edebiyatında Gerçekliğin Tasviri, çev: Herdem Belen-Hüseyin Ertürk, İthaki Yay., 2020.

[25] Füsun Akatlı, Edebiyat Defteri, Füsun Akatlı, Edebiyat Defteri, Afa Yay., 1987, s.88.

[26] Adalet Ağaoğlu, Bir Düğün Gecesi, Everest Yay., 2014.

[27] Adalet Ağaoğlu, Ruh Üşümesi, Everest Yay., 2015.

[28] Adalet Ağaoğlu, Yaz Sonu, Everest Yay., 2014.

[29] Ayşegül Özbek, “… ‘Ömür Boyu Devrimci’, Adalet Ağaoğlu”, 14 Temmuz 2020… http://bianet.org/bianet/yasam/227410-omur-boyu-devrimci-adalet-agaoglu

[30] Adalet Ağaoğlu, Radikal Kitap, 19 Şubat 2016.

[31] Nobel ödüllü yazar Orhan Pamuk’un da aralarında bulunduğu altı yazar ve aydının Suriye lideri Beşar Esad’a mektup göndererek, “İstifa et, yoksa sonun Saddam ve Kaddafi gibi olacak,” sözleri tartışılırken; Adalet Ağaoğlu da, “Orhan Pamuk’un da imzası olan mektubun tam metnini okudum ve yazılanlara aynen katılıyorum. İmza atmam gerekseydi aynen imzamı atardım. Pamuk’un imzası üzerinden yapılan tartışmalara katılmıyorum. Beni ilgilendirmez. Fakat mektupta yazılanlara, taleplere katılıyorum,” (Sevda Aydın, “Sanatçı İşgalin Yanında Ulur mu?”, Evrensel, 11 Aralık 2012… https://www.evrensel.net/haber/43399/sanatci-isgalin-yaninda-olur-mu) dedi.

[32] “Adalet Ağaoğlu: 12 Eylül Referandumunda Evet Dediğim İçin Pişmanım, Enayilik Etmişim, Osman Can’a Kandık!”, 29 Şubat 2016… https://t24.com.tr/haber/adalet-agaoglu-12-eylul-referandumunda-evet-dedigim-icin-pismanim-enayilik-etmisim-osman-cana-kandik,330050

[33] Adalet Ağaoğlu, Ölmeye Yatmak, Everest Yay., 2014.

[34] Osman Çutsay, “Bir İtirafçının Anatomisi: Adalet Ağaoğlu”, 1 Mart 2016… https://odatv4.com/bir-itirafcinin-anatomisi-adalet-agaoglu--0103161200.html

[35] Erendiz Atasü, “Adalet Ağaoğlu İçin...”, Cumhuriyet, 17 Temmuz 2020, s.2.

[36] Tuba Kaçlık, “Adalet Ağaoğlu: Bu Kadar Uzun Yaşamak İstemezdim Kendimden Sıkıldım”, 19 Ağustos 2019… https://www.sabah.com.tr/yazarlar/gunaydin/tuba-kalcik/2019/08/19/adalet-agaoglu-bu-kadar-uzun-yasamak-istemezdim-kendimden-sikildim

[37] Adalet Ağaoğlu, Hayır, Everest Yay., 2014.


20.04.2021 (Temel Demirer)

Yorumlar (0)

Yorum Yaz

DİĞER YAZILAR

“EHLİLEŞTİRİLEMEYEN” TİYATRO(CU)NUN GEREKLİLİĞİ

ŞİİR İNCE İŞTİR; KALIN KAFALARA TESİR ETMEZ!

NURHAK AYAKTAYKEN “ÖLDÜ MÜ DENİR ONLARA”?!

HAKLAR(IMIZ) İÇİN DEVLETE KARŞI ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ

MADIMAK’TA YAKILIP YIKILAN HEPİMİZDİK

SEVDİĞİ RENK MAVİ; TUTKUSU DA AŞK VE DEVRİMDİ

HAKLAR(IMIZ) İÇİN DEVLETE KARŞI ÖZGÜRLÜK MÜCADELESİ

FUTBOL FELAKETİ

MAFYASIZ KAPİTALİZM OL(A)MAZ

BUGÜNDE ‘68/ ‘71’İ ANLAMAK

1830’DAN 1871’E -AVRUPA’DA- SINIF SAVAŞLARI

GENÇLİK(İM)DEN KALAN(LAR) FİKRET İLE TİMUR

NEFRETİN, AYRIMIN BOY HEDEFİ: ÖTEKİLEŞTİRİLEN ALEVÎ(LER)

İKTİSADÎ ÇÖKÜŞ, BEŞERÎ ÇÖZÜLME

1 MAYIS’A GİDERKEN

KARDEŞİM(İZ)İN “DAVA”SI (MI?)![*]

SAHNE (DURUŞU) PERFORMANSININ POLİTİKASI

YEDİ NOKTA YA DA YETER ARTIK

YAZMAK SERÜVENİNE BİR BAKIŞ

ÇİN DEYİNCE...

KLASİK MÜZİĞİN ÖNEMİ[*]

ÖZGÜRLÜK YERKÜREYİ KURTARIP, GÜZELLEŞTİRME UMUDU VE İRADESİDİR

KAHVERENGİ TONLU COVİD-19 GÜNLERİNDE (C)EZAEVLERİ

“İŞÇİ SINIFI” DEYİNCE

ANILAR, SESLER, ŞARKILAR

ÖZGÜR İFADE “HAZIR OL”DA DUR(A)MAZ

MİZAH/GÜLMECE ŞAH(LAR)I MAT EDER

DEDE EFENDİ’Lİ, İTRÎ’Lİ, LİMONCİYAN’LI KLASİK MÛSİKÎ

EKONOMİK VAZİYET(İMİZ) İLE BEŞERİ TABLO(MUZ)[1]

“ADINI SİZ KOYUN” 3

“ADINI SİZ KOYUN” 2

“ADINI SİZ KOYUN”

“AZ YAZIP ÇOK SÖYLEYEN” CEMAL SÜREYA

İSYAN SANCAĞINI YÜKSELTENLERİN KUŞAĞINDANDIR GENÇLİK

ÖRNEKLERİYLE -OLMASI GEREKEN- AYKIRI[*]

YAPITLARIYLA HAFIZALARDAN SİLİN(E)MEYEN AGNÈS VARDA

“ŞİMDİLERDE KARAMSARLIĞI DAHA İYİ ZAMANLARA BIRAKALIM”

GOMİDAS’LI HALK MÜZİĞİ(MİZ)

ŞAİRLER GALERİSİ

RUMLARA DAİR TARİH (B)İLGİSİ

GEÇMİŞTEN (BUGÜNDEKİ) GELECEĞE

IRKÇILIK/ FAŞİZM SUÇU

COVID-19 GÜNLERİNDE SORU(N)LAR, SORUMLUKLAR

V. İ. LENİN VE EKİM DEVRİMİ

HÂLÂ ONLARLAYIZ; ONLARDANIZ

“MED CEZİR”Lİ ‘ÇETİN’ KALEM

AYDIN DURUŞU VE SORUMLULUĞU

VATAN’IN F3’ÜNDE DÖRT GÜN

SORU(N)LAR, YANIT(SIZLIK)LAR

TRUMP KÂBUSU VE EMPERYALİST ABD

DOĞAN HIZLAN VESİLESİYLE ELEŞTİRİ VE YAZMAK ÜSTÜNE

BİR “İZMİRKOLİK”İN SERÜVENİ

TÜRKÜLER(İMİZ) VE BİZ

HAYALLERİMİZİ EMZİREN YAZMAK EYLEMİ

LAİKLİK ZARURETTİR

15-16 HAZİRAN İŞÇİ SINIFININDIR; ÖĞRETEN TARİHİMİZDİR ( 2 )

15-16 HAZİRAN İŞÇİ SINIFININDIR; ÖĞRETEN TARİHİMİZDİR

DOĞAN GÜNÜN OZANLARI

SURUÇ’UN 33’LERİ VE ONLARIN ÇAĞDAŞ AYDIN’I

ARKADAŞ(IMIZ) Z. ÖZGER

“DİNEN BİR FIRTINA”YI ANLA(T)MAK

“MODAYI BİLİP DE ONA KAPILMAYAN”DI AHMET OKTAY

ÖZLEMLERİN İSYAN ÇIĞLIĞIDIR ŞİİR

PINAR YOLDAŞA KALKAN ELLER KIRILIR

BİR SEVDADIR TİYATRO

ÖMER ŞERİF’İN OYUNCULUĞU

2020’NİN 18 MAYIS’INDA ONA DAİR

YER İLE GÖK ARASINDAKİ UYUM: KLASİK MÜZİK

6 MAYIS HAKİKÂTİ ÖLÜMSÜZDÜR

ÖLÜM ORUCUNUN 320. GÜNÜNDE İBRAHİM GÖKÇEK İÇİN

COVID-19 YERKÜRESİ İLE COĞRAFYAMIZDA 1 MAYIS 2020 ( 2 )

COVID-19 YERKÜRESİ İLE COĞRAFYAMIZDA 1 MAYIS 2020

ÖĞRENCİSİ OLDUĞUM ‘İNSANCIL’A DAİR

BUGÜNÜ VE SONRASI İLE COVID-19

“DUVAR”(LAR)I AŞAN O; HÂLÂ “UMUT”LA “YOL”DA, BİZİMLEDİR ( 2 )

“DUVAR”(LAR)I AŞAN O; HÂLÂ “UMUT”LA “YOL”DA, BİZİMLEDİR

UNUTAMADIĞIM FİLM(LER), YÖNETMEN(LER), OYUNCU(LAR

HAPİSHANE(LERİN) HÂL(LER)İ ( 2 )

HAPİSHANE(LERİN) HÂL(LER)İ

TARIM(IN) HÂL(LER)İ

KLASİK MÜZİĞİN FARKLI İKİLİSİ: MOZART İLE STRAUSS

AŞIKTI, “GARİP”Tİ, HALK DERVİŞİ NEŞET ERTAŞ

TARİH(İMİZ)E HAYRANLIKLA, MİNNETLE, SAYGIYLA

ÇOKSESLİ MÜZİĞİN DEVRİMCİ DEHASI BEETHOVEN

SİNEMAMIZIN DERVİŞİ: AYTAÇ ARMAN[*]

EYGİ VESİLESİYLE -BALIK HAFIZALILAR İÇİN- 50 YIL SONRA “KANLI PAZAR

19 ARALIK’IN (C)EZAEVLERİ GERÇEĞİ! ( 2 )

19 ARALIK’IN (C)EZAEVLERİ GERÇEĞİ!

KRİZ İLE GELEN(LER)

USTANIN KADİM DOSTU, YADİGÂRI BALABAN

DÜNDEN BUGÜNE ŞİLİ’DE NE(LER) OLUYOR? ( 3 )

DÜNDEN BUGÜNE ŞİLİ’DE NE(LER) OLUYOR? (2)

DÜNDEN BUGÜNE ŞİLİ’DE NE(LER) OLUYOR?

IŞIĞIN RESMİNİ ÇİZEREK, TARİHİ ZAPT ETMEK

KRİZ KISKACINDA: YERKÜRE, COĞRAFYAMIZ VE İŞÇİLER ( 2 )

KRİZ KISKACINDA: YERKÜRE, COĞRAFYAMIZ VE İŞÇİLER

EMPERYALİZM ÇAĞINDA BARIŞ SAVAŞ DEMEKTİR, SAVAŞ DA BARIŞ! ( 2 )

EMPERYALİZM ÇAĞINDA BARIŞ SAVAŞ DEMEKTİR, SAVAŞ DA BARIŞ!

BLUES, CAZ, ROCK VE ÖTESİ ( 2 )

BLUES, CAZ, ROCK VE ÖTESİ…

“YDD” EŞİTSİZLİĞİ VE GÖÇ(MENLİK) ( 2 )

“YDD” EŞİTSİZLİĞİ VE GÖÇ(MENLİK)

EKONOMİK HÂL(İMİZ) Mİ ( 2)

EKONOMİK HÂL(İMİZ) Mİ?!

HAS BİR TİYATROCU: CÜNEYT TÜREL

AHMET KAYA VARDI, VARDIR, VAR OLACAKTIR

KAVGADAN BESLENİP; ONU ÇOĞALTAN ŞİİRİN ŞAİRİ: ADNAN YÜCEL

33’LER İLE ÇAĞDAŞ’INDAN ÖĞRENDİKLERİM(İZ)[*]

ULUSLARARASI KAOSUN GELECEĞİ

İMPARATORLUĞUN TRUMP’LI ENCAMI ( 2)

İMPARATORLUĞUN TRUMP’LI ENCAMI

POLİTİK (DEVRİMCİ) MÜZİK ( 2 )

POLİTİK (DEVRİMCİ) MÜZİK

KÖLELİĞE KARŞI MÜCADELENİN BİRLİĞİ İÇİN (YA DA “NE OLUYOR; NASIL; NE YAPMALI” MI?)

ELEŞTİREL ARABESK HİKÂYESİ

SÖZÜN MİLİTAN EYLEMİ; HAKİKÂTİN BEDELİ ÖDENMİŞ SÖZCÜSÜ

KIPIR KIPIR, NEŞE DOLU “DELİ KADIN”: AYŞEN GRUDA

CUMHURİYET İLE MÜZİK(İMİZ)

BAŞKALAŞANLARDAN DEĞİL, GELİŞENLERDENDİ GÜLRİZ SURURİ

KİTLE ÖRGÜTLERİ VE DEMOKRATİK İŞLERLİK

“SANAT UZUN, YAŞAM KISA”YDI MELİH CEVDET İÇİN

ZOR(UNLU) BİR MESELE: ALTERNATİF DEVRİMCİ-HALKÇI YEREL YÖNETİM

YAZDIĞINIZ YAŞAM YA DA SAFSATADIR!

HALKIN -BAŞKALDIRAN- ARZUHÂLCİSİ: YAŞAR KEMAL

ERMENİ SOYKIRIMI’NIN BELGESİ VAR (MI?)[2]

ERMENİ SOYKIRIMI’NIN BELGESİ VAR (MI?)

MAYIS KIZILLIĞINDA ‘71 KOPUŞU VE KAYPAKKAYA

BUGÜN(ÜMÜZ)DE FAŞİZM(LER)

SİNEMANIN MÜSTESNA İSİM: METİN ERKSAN

İNSAN OLMAK ZORKEN, ‘İNSAN’DI ZEKİ ALASYA

ÖLÜMSÜZLÜK BAĞLAMLI KIZILDERE(MİZ)

SAİT FAİK’İN DÜŞ(ÜNCE)LERİ

İSYANA DÖNÜŞ(EME)YEN İTİRAZ VEYA MÜSLÜM GÜRSES HİKÂYESİ (Mİ?

“ÖN SAVUNMA(M)”: USÛL İLE ESASA MÜNDEMİÇ İTİRAZ VE KANAATLERİM ( 3 )

“ÖN SAVUNMA(M)”: USÛL İLE ESASA MÜNDEMİÇ İTİRAZ VE KANAATLERİM ( 2 )

“ÖN SAVUNMA(M)”: USÛL İLE ESASA MÜNDEMİÇ İTİRAZ VE KANAATLERİM

EGEMEN MEDYAYA İTİRAZ VE ALTERNATİF ( 2 )

EGEMEN MEDYAYA İTİRAZ VE ALTERNATİF

YAŞAM(A) HAKKI MÜCADELESİ (MAHMUT KONUK ÖRNEĞİ) 2

YAŞAM(A) HAKKI MÜCADELESİ (MAHMUT KONUK ÖRNEĞİ)

DİZELERİYLE REFİK DURBAŞ ÖYKÜSÜ

AFORİZMALARDAN BUGÜN(ÜMÜZ)E UYARILAR

‘KEL MAHMUT HOCA’ + ‘YAŞAR USTA’ + ‘TURŞUCU KAZIM’ + ‘AYYAŞ EMİN’Dİ O…

hatırlamiyorum-nakaratlarina-hatirlatalim

“NETAMELİ BİR KONU”: ULUSAL SORU(N)

VAR OLANDAN KOPMAK İÇİN YEREL SEÇİM VE SORU(N)LARI ( 3)

VAR OLANDAN KOPMAK İÇİN YEREL SEÇİM VE SORU(N)LARI ( 2 )

VAR OLANDAN KOPMAK İÇİN YEREL SEÇİM VE SORU(N)LARI

ABD EMPERYALİZMİ VE VENEZÜELLA 2019

AYKIRI DİZELER, ŞAİRLER

ÇEŞİTLİ VECHELERİYLE BEŞERİ (EKONOMİ-POLİTİK) KRİZ

“BÜYÜK FOTOĞRAFÇI”NIN GERÇEĞİ VE DRAMI

KRİZ “İMKÂN, TEHDİT VE KARAR” BİLEŞKESİDİR

İNSANI İNSANLAŞTIRAN DEĞERLER: AŞK, SANAT, BAŞKALDIRI, MÜCADELE

HİÇLEŞTİRİLME KAYGISINDAN ÖFKEYE SARI YELEKLİLER

68 HAREKETİ, MAYIS(IMIZ), KAYPAKKAYA VE 1971

KAPİTALİZM, EKOLOJİK YIKIM VE MARKSİZM ( 2)

KAPİTALİZM, EKOLOJİK YIKIM VE MARKSİZM

NBC SİNEMASI (MI?)

DÖRT GÜNLÜK “Bİ ŞEY”

ISINMANIN ÖTESİNDE -YANIYOR!- YERKÜRE

YEŞİLÇAM’LI TÜRK(İYE) SİNEMASI

YAZMAK EYLEMİNE MÜNDEMİÇ NOTLAR

SANAT (VE TİYATRO) İLE HAYAT

EYYAMCI DEĞİL, HER DEVİRDE İNSANDI TARIK AKAN

YIKA YIKA YARATARAK YAZMAK

SIRILSIKLAM BİR ÂŞIK: BEDRİ RAHMİ

İŞÇİ SINIFININ “BUGÜN”ÜNDE SENDİKA(LAR) ( devam)

İŞÇİ SINIFININ “BUGÜN”ÜNDE SENDİKA(LAR)

ÖNCESİYLE 15-16 HAZİRAN’DAN BUGÜN(ÜMÜZ)E

HAKKÂRİ’DEKİ PARİS’Lİ: FERİT EDGÜ

TİYATRONUN UNUTULMAZ İNSAN(LAR)I

KARL MARX İLE MARKSİZMİ

LATİN AMERİKA VE EDEBİYAT ve GRUP YORUM'la dayanışma videosunu

ÜTOPYALAR(IMIZ)IN TARİHSEL ZEMİNİ

TÜKETİLE(MEYE)N İNSAN(LIK

KAPİTALİST KENT(LEŞMEMİZ)İN HÂL-İ PÜR MELALİ

KRİZİN, SAVAŞIN, VAHŞETİN “YDD”Sİ

POLİTİK SİNEMA İHTİYACI BÜYÜRKEN

O SES PEŞİNDEN SÜRÜKLENEN YILDIZ KENTER

MART’IN 10 KIZIL KARANFİLİ (VE ANIMSATTIKLARI

“DERİN AŞKLARIN, BAĞLILIKLARIN, HASRETLERİN, ŞEFKATİN ŞARKILARINI SÖYLEDİ” YILMAZ GÜNEY

DEVRİMCİ BİR DERVİŞ: OKTAY ETİMAN

İTİRAZ EDEN MÜLKSÜZLER İÇİNDİR LE GUIN

İRAN SOKAKLARININ BAŞKALDIRISI

SAF IŞIĞIN, ŞEFFAF SİMGELERİN ŞAİRİ: TOMAS TRANSTRÖMER

KAPİTALİZM KİRLİDİR, KİRLETİR

HRANT’IN KOLEKTİF KATLİNİN ANATOMİSİ

OHAL’(LERİN)İN EKONOMİ-POLİTİK DÖKÜMÜ

ŞİMDİLERDE ŞİİRE DAHA ÇOK MUHTACIZ GİRİZGÂHI

İSYANCI ŞEYH BEDREDDİN GERÇEĞİ

ORTADOĞU SARMALI VE T.“C”

DÜŞÜN(ECEĞİZ), YAZ(ACAĞIZ), KONUŞ(ACAĞIZ), SUSMA(YACAĞIZ)![

FAŞİZM(LER)İN GÜNCELLİĞİ VE IRKÇILIK

AŞK -İNSAN(LIK)A DAİR- HER ŞEYDİR![

EKİM DEVRİMİ İLE TARTIŞMALI “TARTIŞMALAR”I

GÜNCELDEN TARİHSELE İŞÇİ SINIFI

KAPİTALİST İKTİDARIN EĞİTİM(SİZLİĞ)İ VE COĞRAFYAMIZ

YENİ(DEN) ‘68’İ ANIMSA(YALIM)

AN-KARA’DA BİR KIPKIRMIZI CUMARTESİ

GÜLTEN AKIN: KENDİ GİTTİ, ŞİİR(LER)İ KALDI

BOYACI HALİL’İN MÜŞFİK KENTER’İ

EMPERYALİST YERKÜREDE BARIŞ (YALANI) VE SAVAŞ (GERÇEĞİ )

SİNEMA VE YÖNETMEN(LER)

PARİS KOMÜNÜ(MÜZ) HÂLÂ GÜNCEL

KAPİTALİZM VE TARIM(IMIZ)

“DUYARLILIĞIN İNCELİĞİN ESENLİĞİN YAZARI”: OKTAY AKBAL

KAPİTALİZMİN YARATTIĞI TABLO MU DEDİNİZ?

ÖĞRENCİ HAREKETİNİN TOPLUMSAL MÜCADELEDEKİ YERİ VE ROLÜ

HAYAT(LAR)IMIZA DOKUNMUŞ BİR MÜZİSYEN: ATTİLLA ÖZDEMİROĞLU

ADALETSİZLİK KARŞISINDA DEVRİMCİ SANATIN KONUMU VE İŞLEVİ

KATLEDİLDİĞİMİZ SURUÇ’LA ÇOĞALDIK

ŞİİRE KOÇAKLAMA

ÖZGÜRLÜĞE MUHTAÇ VE MAHKÛMUZ!

AYDIN/ ENTELEKTÜEL MESELESİNE DAİR

ŞİİR GİBİYDİ JOHN BERGER

SEVDİKLERİMDENDİR ÜÇÜ BİRDEN

YAZMAYI YAZMAK YAPAN

BAHAR(LAR)IN HALKI: ROMANLAR

ESKİ(MEYEN) SESLER, TINILAR

ORHAN KEMAL: USTADIR, YERİ AYRIDIR, MÜHİMDİR

“CULPA VACARE MAXIMUM EST SOLATIUM”

UNUTUL(A)MAZLAR YA DA HATIRLAYIN ONLARI

FİRARİ YAŞAM(IN)IN YAZMAK EYLEMİ

15’LER DAİR: GEÇM(EM)İŞ BUGÜNÜ(MÜZÜ)N ÖNSÖZÜDÜR !

SATIRLARDA AKAN YAŞAMIN BİLGELİĞİ

İNKÂRA ORTAK OLMA(K)!

“EVET”(İN EKONOMİSİN)E HAYIR!

ALAYINA İSYAN: “EVET”İN REFERANDUMU’NDA “HAYIR”![

“ÖZGÜRLEŞME DİLDE BAŞLAR”[

İNSAN(LIK), ONA İNANAN ŞAİR(LER)İN ŞİİR(LERİN)E MUHTAÇ

ALAYINA İSYAN, HEPSİNE “HAYIR”![

EKİM’İN 100. YILINDA KAVRAMLAR, GERÇEKLER

ZULA(NIZ)DAKİ ŞİİR, MAVZER(İNİZ)DEKİ MERMİ GİBİDİR

İKTİDAR, EĞİTİM, ÜNİVERSİTELER VE GENÇLİK

AKP’NİN -KAPİTALİZM PATENTLİ- ÇEVRE PRATİĞİ

“TEKÇİLİK” GÜZERGÂHINDA NEYİ, NASIL YAPMALI?

KÖTÜLÜK(LER) TABLOSU MU? “PANTE REI”![

ŞEYH BEDREDDİN: “SÖZÜ, BAKIŞI, SOLUĞU ARAMIZDAN ÇIKIP GELECEKTİR

UMUDU -TÜKETMEDEN- ÇOĞALTANDI SENNUR SEZER

“KIRIK MOZAİK”(İMİZ)İN PARÇASI SÜRYANÎLER

ORTADOĞU: BÜYÜK FOTOĞRAF İLE “KÜÇÜK” AYRINTI(LAR)

“İNSANLIK HÂLİ”NİN TERCÜMANI: FRANZ KAFKA

RESİM “SÜS” YA DA “AKSESUAR” DEĞİLDİR, OLAMAZ!

FUTBOL: GERÇEK VE BAĞINTILARIYLA TARTIŞALIM MI, TARTIŞMAYALIM MI?

EKİM’İN LENİN, LENİN’İN EKİM DESTANI

EGEMEN KLİKLER ARASI HESAPLAŞMA VEYA 15 TEMMUZ’UN ŞECERESİ[*]

SİYONİZM KARŞISINDA FİLİSTİN İLE ARAFAT’I[*]

ZEKÂ, YARATICILIK KADAR YÜREKLİLİKTİR KARİKATÜR(İST)[*]

BARIŞ (=HAYAT) İLE SAVAŞ (=ÖLÜM) HÂLİ[*]

TARTIŞILAN ASLÎ SORU(N) ÖZGÜRLÜKTÜR[*]

EGE MAVİSİNİN -HALİKARNAS- BALIKÇISI[*]

101. YAŞINDA AZİZ NESİN USTA[*]

68 BAŞKALDIRISI VE ÖĞRENCİ HAREKETİ[1]

“ÇORUMLU ‘BAUDELAİRE’PEREST”: SAİT MADEN[*]

KARAR VERİN: “SİZİN MUHAMMED ALİ’NİZ HANGİSİ?”[*]

HAYAT VE SANAT = GENÇLİK VE MÜCADELE[1]

GİDEN(LERİN) İKİ(SİN)DEN KALAN(LAR)[*]

BAŞYAPITI ‘GABO’NUN KENDİSİYDİ, HAYATIYDI[*]

YAZMAK EYLEMİNİN KADINLARI[*]

MİLLİYETÇİLİK VİRÜSÜ VE FUTBOL[*]

ANAYASA, BAŞKANLIK SİSTEMİ VE LAİKLİK[*]

33’LER SURUÇ’TUR; BİZ 33’LERİZ![*]

SYRIZA: NEYDİ? N’OLDU?![*]

“GEZİ”(/HAZİRAN) SANATI[*]

YENİDEN -VE BİR KEZ DAHA- FAŞİZM[*]

TÜRK(İYE) PATENTLİ PANOPTİKON HÂLİ[1]

ÇÖZÜLME, PARÇALANMA VE KUTUPLAŞMA GÜZERGÂHINDA[*]

DİK DURAN NİKBİNLİK: SABAHATTİN ALİ[*]

AŞKLARIN, KAVGALARIN, BARUT KOKAN DİZELERİN ŞAİRİ: HASAN HÜSEYİN[*]

SOYKIRIMDAN SÜRGÜNE ÇERKESLER[*]

44 YIL SONRA ONLAR YANİ SONSUZLAR[*]

AŞK, TRAVMA, TOPLUMSAL İNŞA VEYA DEVRİM, KAPİTALİZM, SOSYALİZM[1]

PEKİYİ YA İSYANCI KAZIM’DAN SONRA BİZ?![*]

TARİHSELDEN GÜNCELE İBRAHİM KAYPAKKAYA[1]

HAYATI ÖRGÜTLEYEN AŞKINLIKTIR SANAT (İLE TİYATRO)[*]

KAPİTALİZMİN “ÇEVRE”Sİ YA DA EKOLOJİK KÂBUS![1]

BUGÜN(ÜMÜZ)DE ENTELEKTÜEL, EĞİTİM, AKADEMİ[*]

MÜLKİYET, İKTİDAR, DEVLET (=DEMOKRASİ) VE…[1]

RADİKAL SOSYALİZM HÂLÂ GÜNCEL!

2015 1 MAYIS’INDAN 2016’YA YİNE, YENİDEN, ISRARLA TAKSİM!

KIZILDERE TARİHİ(MİZ) HEPİMİZİNDİR[1]

KÜLTÜREL YOZLAŞMA KARŞISINDA DEVRİMCİ SANAT[1]

KOMÜN’DEN EKİM’E ESKİ(MEYEN) SOSYALİZM

YALNIZLIĞIN ÇOĞUL SENFONİSİ: SAİT FAİK ABASIYANIK[*]

SAVAŞIN BATI CEPHESİNİN SORU(N)LARI İLE “DOĞU”[*]

ORTADOĞUDA T.CNİN HÂLİ VE ROJAVA

SANATIN SINIFI VEYA SANAT SİYASAL VE SINIFSALDIR

ORTADOĞUNUN KANAYAN YARASI FİLİSTİN

VERİLERİYLE DEMOKRASİ (MÜCADELESİ) VE DÜZEN(SİZLİK) ÜZERİNE

FAİLİ MEÇHUL -OLMAYAN- KAYIP(LAR)

80'Lİ YILLAR = İNSAN(SIZLIK) + UMUT(SUZLUK) + EYLEM(SİZLİK)

ERMENİLERİN BUGÜNÜ=HRANT+KAMP ARMEN

KÜRTLER VE ORTADOĞU

chavez venezüella'sında ne(ler)oluyor? bolívarcı halkçılık mı, sosyalizm mı